Dirk Braeckman en de donkere kamer

melanie deboutte

Wie hoopt in deze post de ontsluierde geheimen te lezen omtrent de praktijk van Dirk Braeckman in de donkere kamer is er nu alvast aan voor de moeite. Overigens, zelfs als rechterhand van de kunstenaar kan ik zo goed als niets vertellen over het precieze procedé dat zich voltrekt in zijn doka. En zelfs al zou ik het met u willen delen, dan nog ben ik ervan overtuigd dat dit soort details onvoldoende doorwegen wanneer het gaat over de waarde van het oeuvre van Dirk Braeckman, en het grotere verhaal van de fotografie.

Bovendien geraak ik zelf niet verder dan de vaststelling dat Braeckman zoals eender welke fotograaf met chemische producten en verscheidene belichtingstruken zijn foto’s-in-wording te lijf gaat, na weloverwogen of vaker nog intuïtief de negatieven uit te kiezen die het min of meer toevallige product zijn van zijn zwerftochten. Laat ons aldus het artistieke mysterie bewaren en steeds verbluft zijn over het grote wonder van de kunst, dat kluwen van persoonlijke reflecties en intenties, occasionele keuzes en een vonk van magie die de blik, het hart en het hoofd van de kijker kan laten ontvlammen.

© Dirk Braeckman, 1/1 - P023 c - 2015 - 1/1 - Courtesy Zeno X Gallery, Antwerp

© Dirk Braeckman, 1/1 – P023 c – 2015 – 1/1 – Courtesy Zeno X Gallery, Antwerp

Waar ik het wel over wil hebben, is de bijzondere bijdrage van Dirk Braeckman aan Poëziezomer Watou in 2003. In tegenstelling tot wat men zou verwachten van Braeckman, beslist hij geen werken te tonen. Wat hij voorstelt is de constructie van een specifieke installatie, een levensgrote camera obscura. De woonkamer in een herenhuis aan de markt van het landelijke dorp draagt hiervoor zijn keuze weg.

De camera obscura – letterlijk uit het Latijn: “donkere kamer” of “verduisterd vertrek” – is een optisch apparaat dat aan de basis ligt van de moderne fotografische camera, en reeds door natuurfilosofen enkele eeuwen voor onze jaartelling wordt beschreven. Het systeem is erg eenvoudig: een doos of een ruimte is volledig, zo goed als lichtdicht afgesloten, met uitzondering van een gat ongeveer in het midden van één van vier zijdes. Het licht valt via dat gat naar binnen en wordt door de andere wanden opgevangen. Daar verschijnt een verrassend nauwkeurige projectie van het landschap dat zich buiten de doos of de kamer bevindt, inclusief kleur en perspectief. Het geprojecteerde beeld is een omgekeerde versie van de omgeving buiten de afgesloten ruimte, aangezien licht zich steeds in rechte lijnen voortbeweegt.

Camera-Obscura-diagram-630x375

Hoe kleiner het gat, hoe scherper het beeld, maar de projectie verliest op die manier ook haar luminositeit. Wanneer de pinhole te klein is, neemt door diffractie ook de scherpte van het beeld af. Daarom wordt meestal gebruikt gemaakt van een lens die in een groter gat geplaatst wordt. Deze zorgt voor een groter diafragma, wat dan weer een projectie oplevert die tegelijk helder is én in focus. Om een zuiver en voldoende scherp beeld te verkrijgen van het uitzicht buiten laat ook Braeckman een lens plaatsen in één van de ramen, waarna dat raam en vanzelfsprekend ook de volledig kamer perfect verduisterd worden.

Wat op de wanden in de Watouse woonkamer verschijnt, is een één op één registratie van de omgeving: de markt met een stuk van de kerk en de aanpalende straat. Het real life beeld verandert voortdurend, maar heel subtiel: wolken schuiven langs de vloer, toevallige passanten doorkruisen het plafond, de bomen wiegen omgekeerd in de wind. De bezoeker komt aldus terecht in een bevreemdende installatie, een onverwachtse echo van de omgeving waarin hij zich enkele seconden eerder nog heeft bevonden, en die hij nu binnenin het gebouw gespiegeld terugvindt.

© Dirk Pauwels

© Dirk Pauwels

Braeckmans ingreep is minimaal, het effect op de kijker des te groter. De totaalervaring schommelt ergens tussen fotografisch of nog eerder filmisch – de gradaties in licht en kleuren, bijna als een driedimensionaal scherm -, maar ook architecturaal – het spel tussen buiten en binnen, tussen plafond, muren en vloer. Wat deze camera obscura precies zo bijzonder maakt, is het feit dat de illusie zuiver optisch is. De kunstenaar maakt zijn bezoeker niets wijs, hij wenst niets te bewijzen aan de hand van het ene of andere artistieke kunstje. In feite kan deze installatie ook niet als kunstwerk benoemd worden. In deze zuivere registratie en ervaring van de buitenwereld wil Dirk Braeckman ons bovenal vertellen over zijn liefde voor de media die hij dagelijks hanteert: het licht, de lens, het oog. Hij laat ons stilstaan bij het wonder van deze eeuwenoude techniek, en doet ons reflecteren over de evidentie van het kijken.

www.dirkbraeckman.be